‘Most Favoured Nation’ en geschillenbeslechting in het internationaal investeringsrecht?  Geen brug te ver volgens het Zweedse Hooggerechtshof.

Een Brits-Georgische investeerder, Z.O., initieerde in 2019 een arbitrageprocedure tegen Georgië voor  het ‘Arbitration Institute of the Stockholm Chamber of Commerce’ onder het Brits-Georgische  bilaterale investeringsverdrag, en beriep zich daarbij op de geschillenbeslechtingsclausule uit het  bilaterale investeringsverdrag tussen Georgië en de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie, omdat  zijn Georgische nationaliteit arbitrage voor het ‘International Centre for Settlement of Investment  Disputes’ in de weg stond. Daartoe deed Z.O. een beroep op de ‘Most Favoured Nation’-clausule uit  het Brits-Georgische verdrag om de kloof tussen beide investeringsverdragen te overbruggen. Een  brug te ver? 

Adrien Vandersmissen

Vice-President Legal

Werkingsjaar 2026-2027

Ter inleiding 
Op 26 juni 2026 sprak het Zweedse Hooggerechtshof zich in arrest nr. T 9380-24i onder andere uit omtrent  de vraag of een buitenlandse investeerder op basis van een ‘Most Favoured Nation’-clausule (de “MFN clausule”) uit een bilateraal investeringsverdrag (het “BIT”) een gunstigere geschillenbeslechtingsclausule  uit een ander (investerings)verdrag kan importeren. 

De aanleiding tot het arrest betreft volgende situatie. 

In 2019 initieerde Z.O., die zowel de Georgische als de Britse nationaliteit bezit, een arbitrageprocedure tegen Georgië voor het ‘Arbitration Institute of the Stockholm Chamber of Commerce’ (het “SCC”) onder  het Brits-Georgische BIT.ii Dat verdrag stipuleert echter dat zo’n procedure onder het verdrag dient te worden geïnitieerd voor het ‘International Centre for Settlement of Investment Disputes’ (“ICSID”), en niet voor het SCC.iii Aangezien Z.O. de Georgische nationaliteit bezit, kwam hij niet in aanmerking om voor ICSID een  procedure te initiëren tegen Georgië.iv Derhalve was hij genoodzaakt om de procedure te voeren voor een  andere instantie. Het voorgaande trachtte Z.O. te bewerkstelligen door zich te beroepen op de MFN-clausule  uit het Brits-Georgische BIT, en zodoende gebruik te maken van de geschillenbeslechtingsclausule van het  BIT tussen Georgië en de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (de “BLEU”), die investeerders de  keuze laat tussen ICSID-, ICC- en SCC-arbitrage.v 

Het SCC-tribunaal achtte zich in 2022 bij meerderheid bevoegd. Georgië vocht deze beslissing aan, waarna het Svea hovrätt (het “hof van beroep van Svea”) in 2024 oordeelde dat het tribunaal geen jurisdictie had. Volgens het hof zou een gelijkstelling tussen ICSID en het SCC een MFN-clausule elke zinvolle grens  ontnemen en het exclusieve forum van het verdrag uithollen.vi 

Bovenstaande beslissing lag vervolgens voor bij het Zweedse Hooggerechtshof. 

Volgende passages schetsen vooreerst een beknopte uiteenzetting inzake het internationaal investeringsrecht  als rechtsdomein en de MFN-clausule, gaan vervolgens met enig detail in op de delicate relatie tussen  internationale geschillenbeslechting, met name investeringsarbitrage, en de MFN-clausule, en bespreken ten  slotte in grote lijnen de bevindingen uit het arrest van het Zweedse Hooggerechtshof.vii 

 

Internationaal investeringsrecht en de ‘Most Favoured Nation’-clausule 

Het internationaal investeringsrecht betreft een rechtstak van het internationaal publiekrecht die met name  gericht is op enerzijds het bevorderen van grensoverschrijdende investeringen en anderzijds het beschermen  van buitenlandse investeerders en hun buitenlandse investeringen tegen willekeur en inmenging door de  gaststaat, zijnde de vreemde Staat waar de buitenlandse investeerder een buitenlandse investering heeft  gedaan. 

Voorgaande bevordering en bescherming worden nagestreefd via investeringsverdragen die tussen verscheidene Staten worden gesloten. Zulke investeringsverdragen kunnen van multilaterale aard zijn, maar  het verdragslandschap wordt voornamelijk getekend door bilaterale investeringsverdragen. In zo’n BIT verlenen beide verdragsluitende Staten bepaalde rechten aan elkaars onderdanen. 

Doorgaans bevatten BIT’s meerdere beschermingsstandaarden ter bescherming van de buitenlandse  investeerder en diens buitenlandse investering, zoals ‘Most Favoured Nation’, ‘National Treatment’, ‘Fair  and Equitable Treatment’, ‘Full Protection and Security’, bescherming tegen onteigening, enzovoort. De ‘Most Favoured Nation’-clausule betreft de beschermingsstandaard die centraal staat binnen het arrest van  het Zweedse Hooggerechtshof en deze blogpost.

Een MFN-clausule verplicht een verdragsstaat om investeerders van de andere verdragsstaat niet minder  gunstig te behandelen dan investeerders uit derde Staten. viii Met andere woorden, de gaststaat moet  investeerders onder een bepaald BIT minstens dezelfde bescherming bieden als die welke hij onder een ander  BIT aan investeerders uit derde Staten waarborgt. 

Zodoende kan worden opgemerkt dat een MFN-clausule in een BIT (het “basisverdrag” of “basis-BIT”) de  gunstigere behandeling die aan een derde Staat (of) zijn onderdanen wordt toegekend onder een ander BIT (het “derde verdrag” of “derde BIT”) uitbreidt tot de begunstigde(n) van die MFN-clausule uit het  basisverdrag. ix Met andere woorden, de MFN-clausule kan in de praktijk leiden tot import van  beschermingsstandaarden uit andere BIT’s. 

Bij wijze van voorbeeld: Georgië heeft zowel met het Verenigd Koninkrijk als met de BLEU een BIT  gesloten. Stel dat het BLEU-Georgië BIT aan Belgische en Luxemburgse investeerders een bepaalde  bescherming biedt die in het Brits-Georgische BIT ontbreekt. Op grond van de MFN-clausule in het Brits Georgische BIT mag Georgië Britse investeerders niet minder gunstig behandelen dan Belgische of  Luxemburgse investeerders. Een Britse investeerder kan zich derhalve beroepen op de gunstigere  bescherming uit het BLEU-Georgië BIT, ook al staat die bescherming niet expliciet in het Brits-Georgische BIT. Het Brits-Georgische BIT is in dit geval het basisverdrag, oftewel het basis-BIT, het BLEU-Georgië  BIT het derde verdrag, oftewel het derde BIT. 

Precies deze redenering paste Z.O. toe, maar dan op de geschillenbeslechtingsclausule uit het derde verdrag in plaats van op een materiële beschermingsstandaard. 

 

Investeringsarbitrage en de ‘Most Favoured Nation’-clausule 

Welnu, welke concrete bescherming zou een BIT bieden indien die enkel materiële beschermingsstandaarden  zou bevatten zonder enige mogelijkheid tot afdwinging van deze standaarden door de buitenlandse  investeerder tegenover de gaststaat? 

De buitenlandse investeerder zou de gaststaat kunnen dagvaarden voor de nationale rechtbanken van de  gaststaat, doch voelt men dat voorgaande piste niet altijd voorspelbaar en betrouwbaar is voor de investeerder wegens mogelijke inmenging van de gaststaat. Derhalve voorziet de meerderheid van de BIT’s eveneens in  de mogelijkheid tot beslechting van investeringsgeschillen rijzende uit het desbetreffende BIT door middel  van internationale investeringsarbitrage. 

Investeringsarbitrage stelt de buitenlandse investeerder in staat om een arbitrageprocedure tegen de gaststaat  aanhangig te maken bij een internationaal arbitragetribunaal volgens de voorwaarden bepaald in de  desbetreffende verdragsclausule. Zulk een verdragsclausule bevat veelal een staand aanbod tot arbitrage, i.e. de verdragsstaten hebben hun toestemming tot arbitrage reeds uitgedrukt, zodat enkel de toestemming van  de buitenlandse investeerder nodig is om een arbitrageovereenkomst tot stand te brengen en de  arbitrageprocedure te initiëren.x 

Zoals reeds opgemerkt, breidt een MFN-clausule in het basisverdrag de gunstigere behandeling die aan een  derde Staat of zijn onderdanen wordt toegekend onder een derde verdrag uit tot de begunstigde(n) van die  MFN-clausule uit het basisverdrag. Het wordt grotendeels aanvaard dat het voorgaande geldt voor materiële  beschermingsstandaarden uit het BIT, maar of het eveneens geldt voor procedurele bepalingen uit het BIT,  zoals een geschillenbeslechtingsclausule, is omstreden. xi Tegenstanders bepleiten onder andere dat de  toestemming van een Staat tot arbitrage duidelijk en ondubbelzinnig dient te zijn, en dat een MFN-clausule dus enkel geschillenbeslechtingsclausules uit een ander verdrag kan importeren indien zij daarover geen  twijfel laat.xii 

De arbitrale jurisprudentie blijft aanzienlijk verdeeld over de toepassing van MFN-clausules op  geschillenbeslechtingsclausules.xiii 

 

Bevindingen uit het arrest van het Zweedse Hooggerechtshof 

In abstracto 

Het Hooggerechtshof leidt zijn beoordeling in door algemeen te stellen dat Staten vrij zijn om overeen te  komen dat een MFN-clausule reikt tot geschillenbeslechting.xiv Of een MFN-clausule uit een basis-BIT zich  uitstrekt over geschillenbeslechtingsmechanismen tussen de buitenlandse investeerder en de gaststaat hangt  af van de interpretatie ervan volgens het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (het “VCLT”).xv Met  andere woorden, het is in eerste instantie de precieze verwoording van de MFN-clausule die bepalend is. Een  uitdrukkelijke indicatie dat een MFN-clausule zich al dan niet uitstrekt over geschillenbeslechting is  normaliter beslissend.xvi 

Tegelijk, zet het Hooggerechtshof enige principes uiteen. 

Vooreerst, bevestigt het dat een Staat niet kan worden onderworpen aan de jurisdictie van een arbitraal  tribunaal zonder zijn ondubbelzinnige toestemming. Die toestemming hoeft echter niet in een bepaalde vorm  te worden gegeven.xvii Zodoende, is het in beginsel mogelijk dat een Staat zijn toestemming tot arbitrage  geeft via een MFN-clausule in het basis-BIT in combinatie met een geschillenbeslechtingsclausule in een  derde BIT. Indien zulke toestemming ondubbelzinnig blijkt onder de interpretatieregels van het VCLT, kan  niet bijkomend worden geëist dat het basis-BIT een algemene toestemming tot arbitrage bevat.xviii Het  Hooggerechtshof stelt dat zulke toepassing van een MFN-clausule een voorzienbaar gevolg betreft van het  eigen handelen van de Staat, en niet een afwijking van het toestemmingsvereiste.xix

Vervolgens, stelt het Hooggerechtshof dat, indien de MFN-clausule op geschillenbeslechting van toepassing  is, moet worden nagegaan volgens een holistische en objectieve vergelijking welk geschillenbeslechtings mechanisme het meest gunstig is: dat uit het basis-BIT of dat uit het derde BIT.xx Daar stelt het Hof dat,  alhoewel gevestigde arbitrale fora doorgaans niet objectief gunstiger zijn dan elkaar, een  geschillenbeslechtingsclausule die een keuze tussen verschillende arbitrale fora biedt, normaliter gunstiger  is dan een clausule die slechts één arbitraal forum aanwijst. Het voorgaande geldt in het bijzonder als het  forum van het basis-BIT ook in het derde BIT voorkomt, gezien de investeerder in dat geval geen optie  verliest.xxi 

Ten slotte, besluit het Hof dat indien het geschillenbeslechtingsmechanisme uit het derde BIT gunstiger wordt  geacht dan dat uit het basis-BIT, de buitenlandse investeerder automatisch en onmiddellijk toegang verkrijgt  tot dat gunstigere mechanisme. Derhalve heeft de investeerder het recht om een arbitrageprocedure te  initiëren volgens de voorwaarden in het derde BIT. xxii Zodoende wordt het  geschillenbeslechtingsmechanisme uit het derde BIT in zijn geheel van toepassing, en dient de investeerder  dus te voldoen aan de gestelde voorwaarden in de geschillenbeslechtingsclausule uit het derde BIT, ook  wanneer die strenger zijn dan de voorwaarden uit het basis-BIT.xxiii 

In concreto 

Artikel 3(3) van het Brits-Georgische BIT luidt: 

“(3) For the avoidance of doubt it is confirmed that the [national treatment and MFN] treatment provided for  in paragraphs (1) and (2) above shall apply to the provisions of Articles 1 to 11 of this Agreement.”.xxiv 

Derhalve stelt het Hof dat aangezien uitdrukkelijk wordt gesteld dat de MFN-clausule van toepassing is op  de artikelen 1 tot 11, waaronder de geschillenbeslechtingsclausule artikel 8, de MFN-clausule van het Brits Georgische BIT zich wel degelijk uitstrekt over de geschillenbeslechting tussen buitenlandse investeerders  en de verdragsstaten.xxv Het voorgaande strookt met hetgeen het tribunaal in Garanti Koza v Turkmenistan oordeelde toen het werd geconfronteerd met een gelijkende clausule uit een Brits BIT.xxvi 

Vervolgens onderzoekt het Hof wat het voorgaande in concreto betekent. Het oordeelt dat de MFN-clausule  van toepassing is op artikel 8 in zijn geheel, ook voor zover dat artikel het arbitrale instituut bepaalt.xxvii Derhalve kan het SCC-tribunaal zijn jurisdictie gronden op de MFN-clausule uit het Brits-Georgische BIT in samenhang met de geschillenbeslechtingsclausule uit het BLEU-Georgië BIT.xxviii Het voorgaande besluit  is niet in strijd met het vereiste van toestemming van de Staat tot arbitrage aangezien Georgië zijn toestemming tot SCC-arbitrage ondubbelzinnig heeft gegeven via de MFN-clausule uit het Brits-Georgische BIT in samenhang gelezen met de geschillenbeslechtingsclausule uit het BLEU-Georgië BIT.xxix

Hoewel de vergelijking van beide geschillenbeslechtingsclausules geen zwart-wit verhaal betrof, stelt het  Hof dat de geschillenbeslechtingsclausule uit het BLEU-Georgië BIT gunstiger is dan die uit het Brits Georgische BIT wegens het beslissende gewicht dat het gunt aan de mogelijkheid tot keuze van verschillende  arbitrale fora uit het BLEU-Georgië BIT.xxx 

Derhalve heeft Z.O. recht op de gunstigere behandeling in het kader van geschillenbeslechting die Georgië  gunt aan investeerders uit de BLEU, en mag Z.O. in beginsel SCC-arbitrage initiëren volgens de voorwaarden  van de geschillenbeslechtingsclausule uit het BLEU-Georgië BIT. Of aan die voorwaarden is voldaan, moet  het hof van beroep van Svea nog onderzoeken: het Hooggerechtshof vernietigde diens arrest en verwees de  zaak terug.xxxi 

 

Conclusie 

Het Zweedse Hooggerechtshof gooit zonder twijfel een knuppel in het hoenderhok met dit arrest. Tegelijk  stond het Hof in een unieke positie om een waardevol oordeel te vellen over een fel omstreden aspect binnen  het internationaal investeringsrecht. Hoewel Zweden geen formele precedentwerking kent, zal het arrest  zwaar wegen voor arbitragetribunalen gezeteld in Zweden. Bovendien zal het arrest buiten Zweden eveneens  ingeroepen worden als een niet-bindende, doch overtuigende autoriteit gezien het gewicht van het SCC.xxxii 

Het valt echter te betwijfelen of dit arrest de mogelijkheid tot import van gunstigere geschillenbeslechtingsmechanismen uit derde verdragen via een MFN-clausule uit een basisverdrag  definitief heeft vastgelegd. Uit de omvang van de analyse blijkt dat verschillende voorwaarden dienen te  worden doorlopen, en dat het steeds neerkomt op de feiten en de bewoordingen van de verdragen in concreto. Derhalve betreft het geen afgerond hoofdstuk, maar eerder een basis voor verdere analyse in concreto. 

 

Bibliografie

i Noot: Ten tijde dat de blogpost werd geschreven was nog géén Engelse vertaling beschikbaar van arrest nr. T 9380-24. De Zweedse tekst van het  arrest werd vertaald met behulp van Claude; nadien werd de vertaling nagelezen door Niklas Gregson met Zweedse herkomst en Herman Brånén  Eriksson, een Zweedse LL.M.-student aan de UGent.

ii Högsta domstolen (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, § 6; HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Swedish Supreme Court:  MFN Clauses can be used to import dispute resolution clauses from other treaties’, Vinge Insights, https://www.vinge.se/en/insights/2026/swedish supreme-court-mfn-clauses-can-be-used-to-import-dispute-resolution-clauses-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

iii Högsta domstolen (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, § 1.

iv Ibid., § 5.

v Ibid., §§ 3 en 6.

vi Högsta domstolen (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, § 8; HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Swedish Supreme Court:  MFN Clauses can be used to import dispute resolution clauses from other treaties’, Vinge Insights, https://www.vinge.se/en/insights/2026/swedish supreme-court-mfn-clauses-can-be-used-to-import-dispute-resolution-clauses-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

vii Noot: Sommige juridische aspecten worden niet (in detail) besproken, zie e.g. het ejusdem generis-principe. Volgens dat principe kan een  begunstigde via een MFN-clausule enkel voordelen verkrijgen die binnen het materiële toepassingsgebied van het basisverdrag vallen. Volgens het  Hooggerechtshof vormt dat principe zelden een beletsel wanneer zowel het basisverdrag als het derde verdrag investeringsverdragen zijn die naar  gevestigde arbitrale mechanismen verwijzen. In casu stond het dan ook niet in de weg aan de toepassing van de MFN-clausule; zie Högsta domstolen  (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, §§ 21, 25 en 46.

viii REINISCH A., ‘Most Favoured Nation Treatment’, in BUNGENBERG M., GRIEBEL J.G., HOBE S. e.a. (eds.), International Investment Law:  A Handbook, Beck/Hart/Nomos, 2015, 808; HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Swedish Supreme Court: MFN Clauses can be used  to import dispute resolution clauses from other treaties’, Vinge Insights, https://www.vinge.se/en/insights/2026/swedish-supreme-court-mfn-clauses can-be-used-to-import-dispute-resolution-clauses-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

ix DOLZER R., KRIEBAUM U. en SCHREUER C., Principles of International Investment Law, Oxford University Press, 2022, 264.

x WAIBEL M., ‘Investment Arbitration: Jurisdiction and Admissibility’, in BUNGENBERG M., GRIEBEL J. G., HOBE S. e.a. (eds.), International  Investment Law: A Handbook, Beck/Hart/Nomos, 2015, 1223-1226.

xi HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Same, Same but Different? The Swedish Supreme Court holds that MFN clauses can import  ISDS provisions from other treaties’, Kluwer Arbitration Blog 13 Augustus 2026, https://legalblogs.wolterskluwer.com/arbitration-blog/same-same but-different-the-swedish-supreme-court-holds-that-mfn-clauses-can-import-isds-provisions-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

xii DOLZER R., KRIEBAUM U. en SCHREUER C., Principles of International Investment Law, Oxford University Press, 2022, 389-390.

xiii HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Same, Same but Different? The Swedish Supreme Court holds that MFN clauses can import  ISDS provisions from other treaties’, Kluwer Arbitration Blog 13 Augustus 2026, https://legalblogs.wolterskluwer.com/arbitration-blog/same-same but-different-the-swedish-supreme-court-holds-that-mfn-clauses-can-import-isds-provisions-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

xiv Högsta domstolen (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, § 23.

xv Ibid. xvi Ibid., § 24.

xvii Ibid., § 27.

xviii Ibid., § 28.

xix Ibid., § 29.

xx Ibid., §§ 30-32.

xxi Ibid., § 33.

xxii Ibid., § 34.

xxiii Ibid., § 35.

xxiv Ibid., § 2; de woorden tussen blokhaken werden zelf toegevoegd.

xxv Ibid., §§ 37-42.

xxvi DOLZER R., KRIEBAUM U. en SCHREUER C., Principles of International Investment Law, Oxford University Press, 2022, 387.

xxvii Högsta domstolen (SE) 26 juni 2026, T 9380-24, ‘Z.O./Georgië’, § 48.

xxviii Ibid.

xxix Ibid., § 49.

xxx Ibid., §§ 50-56.

xxxi Ibid., §§ 57-62.

xxxii HOPE J., IVARS N. en VON ZWEIGBERGK E., ‘Swedish Supreme Court: MFN Clauses can be used to import dispute resolution clauses from  other treaties’, Vinge Insights, https://www.vinge.se/en/insights/2026/swedish-supreme-court-mfn-clauses-can-be-used-to-import-dispute-resolution clauses-from-other-treaties/ (geraadpleegd op 28 oktober 2026).

 

Scroll naar boven